Thông tư 01/2009/TT-BKHCN: Danh mục hàng hóa nhóm 2 & lưu ý quan trọng

I. Vì sao Thông tư 01/2009 vẫn khiến nhiều doanh nghiệp “dính đạn” dù đã ban hành từ 2009?

Nghe có vẻ cũ, nhưng Thông tư 01 vẫn được áp dụng trong thực tế ở nhiều mặt hàng nhóm 2. Và vấn đề nằm ở chỗ: doanh nghiệp cứ nghĩ “hàng dân dụng thì chắc không cần hợp quy”, đến khi bị cơ quan kiểm tra hỏi giấy thì… mới tá hỏa.

Hàng bị giữ lại chưa phải thứ đau nhất. Cái đau thật sự là trễ tiến độ giao hàng, mất hợp đồng, hoặc bị khách phạt vì vi phạm cam kết chất lượng.
Mình chứng kiến không dưới 50 doanh nghiệp sập timeline chỉ vì… không đọc đúng 1 thông tư.

II. Nhóm 2 nghĩa là gì? Và tại sao phải công bố hợp quy?

Theo luật, hàng hóa nhóm 2 là những sản phẩm có nguy cơ gây mất an toàn cho người dùng hoặc môi trường.
Mục tiêu của nhà nước không phải làm khó doanh nghiệp, mà để hạn chế:

• Sự cố cháy nổ (đồ điện, nhiên liệu),

• Ngộ độc (đồ chơi trẻ em kém chất lượng),

• Tai nạn giao thông (mũ bảo hiểm không đạt chuẩn),

• Tai nạn điện (thiết bị gia dụng không an toàn).

Do đó, quy định “công bố hợp quy” là cách đảm bảo rằng sản phẩm thực sự đạt ngưỡng an toàn tối thiểu.
Nghe có vẻ lý thuyết nhưng rất thực tế: một lỗi nhỏ trong dây điện, một linh kiện kém chất lượng cũng có thể gây họa lớn.

III. Danh mục hàng hóa nhóm 2 theo Thông tư 01/2009/TT-BKHCN – và doanh nghiệp dễ vướng ở đâu?

Dù văn bản liệt kê hàng loạt mặt hàng, nhưng dưới góc nhìn thực chiến, mình tóm lại thành 5 nhóm chính – kèm phân tích rủi ro mà doanh nghiệp thường gặp.

1. Xăng – nhiên liệu diezen

Đây là sản phẩm có yêu cầu cực cao về chất lượng và chỉ tiêu kỹ thuật.
Sai lệch nhỏ như trị số octan cũng đủ phá hỏng động cơ.
Doanh nghiệp hay vướng: không cập nhật tiêu chuẩn quốc gia mới → hồ sơ bị bác.

2. Mũ bảo hiểm mô tô – xe máy

Sản phẩm tưởng đơn giản nhưng có 3 tiêu chí sống còn: độ bền vỏ, khả năng hấp thụ xung động, dây quai.
Nhiều lô hàng nhập về bị trả lại vì thiếu kết quả thử nghiệm hấp thụ xung động – lỗi phổ biến nhất.

3. Đồ điện – điện tử dân dụng (ấm siêu tốc, nồi cơm, quạt điện, máy sấy tóc, bàn là… )

Đây là nhóm gây cháy nổ nhiều nhất.
Sai từ dây dẫn, sai từ tụ điện, sai từ nhiệt độ vận hành là cháy nhà ngay.

Rủi ro doanh nghiệp hay gặp:

• Hồ sơ test nhà máy không theo TCVN tương ứng

• Nhập hàng OEM nhưng không có Declaration of Conformity

• Bị yêu cầu thử nghiệm lại tại Việt Nam

4. Nhiên liệu sinh học (Etanol, Biodiesel B100)

Nhóm này liên quan tiêu chuẩn môi trường.
Doanh nghiệp thường sai ở phần COA không đồng nhất giữa các batch, dẫn đến không hợp quy.

5. Đồ chơi trẻ em

Nghe “dễ thương” nhưng là nhóm bị kiểm tra nghiêm nhất vì liên quan trẻ nhỏ.
Sai phổ biến:

• không đạt chỉ tiêu về kim loại nặng (chì, cadimi),

• vật liệu dễ cháy,

• chi tiết nhỏ dễ gây hóc.

IV. Không công bố hợp quy thì sao? Đây mới là nỗi đau thật sự

Rất nhiều doanh nghiệp xem nhẹ vì nghĩ “mình bán online mà, có ai kiểm đâu”.
Sai lầm cực lớn.

Không có hợp quy → 5 rủi ro chắc chắn xảy ra:

• Bị cơ quan QLTT tịch thu lô hàng

• Bị phạt tiền theo mức từ 20–70 triệu tùy loại hàng

• Bị buộc tái xuất hoặc tiêu hủy

• Không bán được vào chuỗi siêu thị – sàn TMĐT lớn (Tiki, Shopee Mall yêu cầu hợp quy)

• Mất uy tín thương hiệu – cái này là mất nhiều nhất

Chưa kể, với hàng điện tử, có trường hợp cháy nổ gây thiệt hại, doanh nghiệp sẽ bị truy trách nhiệm vì chưa đáp ứng chứng nhận tối thiểu.

V. Vậy doanh nghiệp phải làm gì để đảm bảo không vi phạm Thông tư 01/2009?

Ở góc nhìn chuyên gia – mình nói thẳng các hành động tối ưu:

✔ 1. Định danh sản phẩm theo mã HS ngay từ khi báo giá

Tên gọi của nhà cung cấp Trung Quốc hoặc OEM rất dễ gây nhầm lẫn.
HS Code mới là điểm bắt buộc đối chiếu.

✔ 2. Kiểm tra tiêu chuẩn áp dụng

Mỗi mặt hàng điện tử sẽ có 1 TCVN tương ứng. Không test đúng TCVN là hồ sơ fail.

✔ 3. Xác định loại chứng nhận: theo lô hay theo hệ thống

– Nhập nhỏ lẻ → theo lô
– Nhập định kỳ → theo hệ thống (tiết kiệm 2–3 lần chi phí / năm)

✔ 4. Làm công bố hợp quy + đăng ký kiểm tra chất lượng

Nếu bỏ bước này → chắc chắn bị dừng thông quan.

✔ 5. Rà soát COA, CQ nhà máy

Nhiều doanh nghiệp mất hàng chỉ vì… nhà máy làm chứng chỉ fake hoặc không có iso phù hợp.

Kết luận

Doanh nghiệp phải hiểu Thông tư 01 không phải “thủ tục hành chính”, mà là tấm khiên pháp lý

Cái sai lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay là chỉ lo giá nhập, mà không lo tính pháp lý của sản phẩm.
Trong khi, công bố hợp quy chính là thứ quyết định:

• có thông quan được không,

• có bán được không,

• có bị phạt không,

• có bị khách đòi bồi thường hay không.

Bài toán không khó, nhưng cần làm đúng ngay từ đầu.